Ndalesat e mediave sociale dhe kufizimet e moshës promovohen si një masë për të mbrojtur shëndetin mendor të të rinjve. Por a mund ta adresojnë ato një çështje kaq komplekse? Psikologët shpjegojnë!
— Shumë vende po shqyrtojnë ose po zbatojnë kufizime të mediave sociale për të rinjtë. Nga një perspektivë psikologjike, cilat janë përfitimet kryesore dhe rreziqet e mundshme të këtyre ndalimeve?
Përfitimi kryesor është ekspozimi i reduktuar i fëmijëve dhe adoleshentëve ndaj një mjedisi që është projektuar për të mbajtur vëmendjen njerëzore me çdo kusht. Më pak ekspozim do të thotë më pak mbistimulim, më pak krahasim dhe një cilësi më të mirë jetese, me më shumë gjumë dhe qartësi mendore më të mirë.
Por ka edhe rreziqe të ndryshme që duhet të marrim parasysh. Që nga mosha e shkollës fillore, shkolla i inkurajon nxënësit të kërkojnë informacion për detyrat e tyre në internet, në klasa ka tabela interaktive në mënyrë që informacioni të mund të kërkohet në internet gjatë mësimit. Me masën e re, duhet të “demonizojmë në mënyrë selektive” mediat sociale dhe të lëmë të gjitha gjërat e tjera “të mira” që janë në internet.
Që të ketë një tranzicion të shëndetshëm, duhet të ketë përgatitjen dhe informacionin përkatës, sepse mediat sociale siç i njohim sot ekzistojnë prej 10-15 vitesh. Nëse nuk ka përgatitje të përshtatshme në mënyrë që fëmijët të kuptojnë domosdoshmërinë e masës, ata do të gjejnë platforma të tjera që janë më të errëta dhe më pak të kontrolluara. Shëndeti mendor nuk mbrohet vetëm me ndalime, por edhe me mirëkuptim.
Përmes mediave sociale, të rinjtë ndjekin jetën e të tjerëve dhe aty fillon krahasimi me “jetën perfekte” dhe “trupat perfektë” të të tjerëve. Mesazhi që përçohet në heshtje është: “Unë nuk jam mjaftueshëm kështu siç jam”.
— A mendoni se ndalimi i mediave sociale mbron vërtet shëndetin mendor të adoleshentëve apo thjesht e zhvendos problemin diku tjetër?
Ndalimi fillimisht mund të veprojë si një qetësues dhimbjesh, duke lehtësuar simptomën, por nuk shëron shkakun. Fëmijët përdorin mediat sociale në një masë të konsiderueshme si një mjet socializimi, por edhe për të përmbushur nevojat, të tilla si përballimi i vetmisë, presioni për pranim, nevoja për t’u përsjatur.
Mbrojtja e vërtetë vjen kur i ndihmojmë të rinjtë të pranojnë veten dhe jo kur thjesht u heqim një mjet që ata do të gjejnë një mënyrë për ta zëvendësuar.
— Si ndikon përdorimi i tepruar i mediave sociale në imazhin, vetëvlerësimin dhe aftësitë sociale të të rinjve?
Nëpërmjet mediave sociale, të rinjtë vëzhgojnë jetën e të tjerëve dhe aty fillon krahasimi. Mesazhi që përçohet në heshtje është, mirë jam kështiu siç jam. Kjo ndikon drejtpërdrejt në vetëvlerësim, sepse i riu fillon të vërë në dyshim vlerën e tij, pamjen e tij, popullaritetin e tij dhe madje edhe nëse “ka rëndësi” në shoqëri. Krijohet ankth për të gjitha gjërat që nuk i ka dhe që beson se janë absolutisht të nevojshme për jetën e tij. Gjëja më e fshehtë është se vetëvlerësimi transferohet jashtë vetes dhe matet me pëlqime, shikime dhe komente. Vetëvlerësimi bëhet i paqëndrueshëm, duke u rritur me pranimin në mediat sociale dhe duke u shembur me heshtjen. I riu nuk mëson të ndihet mirë për atë që është, por për mënyrën sesi u duket të tjerëve.
— A ka një mënyrë “të shëndetshme” për të përdorur mediat sociale për adoleshentët, apo mendoni se në këtë moshë kufijtë duhet të jenë të rreptë?
Adoleshentët nga natyra kanë nevojë për një liri relative, por jo të pakontrolluar. Qëllimi nuk është të mësojmë të kemi frikë nga mediat sociale, por të mendojmë “si më bën të ndihem ajo që shoh?”, “pse kam nevojë për të tani?”, “a më mbush apo më zbraz?”
Kur adoleshentët fillojnë të bëjnë këto pyetje, mediat sociale pushojnë së kontrolluari ata. Dhe të mos harrojmë se mediat sociale nuk janë mjete neutrale, por të dizajnuara për të mbajtur vëmendjen sa më gjatë të jetë e mundur, duke rezultuar në krahasim dhe duke krijuar një nevojë për konfirmim. Rreptësia e plotë shpesh sjell rezultatin e kundërt, zemërimin, mungesën e besimit dhe sigurisht kërkimin e një mënyre për të arritur atë që duan. Qëllimi është që adoleshentët të mësojnë pse ekziston limiti dhe si i mbron ata.
— Çfarë roli mund të luajnë prindërit dhe shkollat në mënyrë që të rinjtë të mësojnë të përdorin mediat sociale në mënyrë të sigurtë dhe jo me frikë apo ndalime?
Roli i prindërve dhe shkollave është thelbësor për zhvillimin e mëvonshëm të fëmijëve. Prindërit duhet të veprojnë më pak si “oficer policie” dhe më shumë si një pikë referimi e qëndrueshme, domethënë të diskutojnë hapur, të pyesin se çfarë shohin fëmijët, si ndihen pas përdorimit, çfarë i streson ose çfarë i bën të krahasohen me veten. Kufizimet janë të nevojshme, por duhet të shoqërohen me shpjegime dhe qëndrueshmëri. Kur një fëmijë e kupton “pse”-në e një rregulli, ai nuk e përjeton atë si ndëshkim, por si kujdes.
Sa i përket shkollave, ato kanë përgjegjësinë të mësojnë pjekurinë dixhitale, jo vetëm aftësitë teknike. Të flasin për presionin e imazhit, për ngacmimin kibernetik, për iluzionin e një jete të përsosur në mediat sociale. Qëllimi është që fëmijët të fitojnë mendim kritik rreth asaj që shohin në mënyrë që të mbrojnë ekuilibrin e tyre mendor. Mediat sociale janë një pjesë e jetës moderne që ka nevojë për udhëzime. Kur prindërit dhe shkollat punojnë së bashku, fëmijët jo vetëm mësojnë “të mos bëjnë gabime”, por edhe t’i besojnë vetes dhe zgjedhjeve të tyre.
