Europa po kthen një faqe të re kur bëhet fjalë për makinat me naftë dhe zhvillimet po vijnë me një shpejtësi që pak njerëz e kishin parashikuar. Ajo që deri vonë dukej si një skenar i largët, tani po bëhet realitet në vende si Italia dhe Greqia.
Në qendër është Italia, vendi që për dekada të tëra ishte një shembull i dashurisë për motorin me djegie të brendshme. Për 8 muaj, një ndalim trafiku për makinat me naftë Euro 5 hyri në fuqi në rajonin e Piemontes, me kryeqytet Torinon – qyteti që lindi Fiatin dhe ndërtoi identitetin automobilistik të vendit.
Vendimi ka të bëjë me automjetet që u qarkulluan midis shtatorit 2011 dhe shtatorit 2015, domethënë makina që janë vetëm 10 deri në 14 vjeç. Një shembull tipik është VW Golf 7 me motorë 1.6 TDI dhe 2.0 TDI – një nga modelet më të njohura të shitura në të gjithë Europën, përfshirë Italinë dhe Greqinë.
Masa konsiderohet veçanërisht pozitive për atmosferën në Piemonte dhe pritet të shtrihet në rajone të tjera. Ndalimi zbatohet nga e hëna në të premte, midis orës 08:30 dhe 18:30, dhe do të përsëritet çdo vit nga shtatori në prill. Ky është në thelb një ndalim sezonal që mbulon muajt e dimrit, kur ndotja e ajrit në qytetet e Italisë Veriore – për shkak të gjeografisë dhe kushteve të motit – është jashtëzakonisht e lartë. Ka afërsisht 250,000 automjete të tilla në rrugë më gjerë në rajon, që korrespondon me 8% të flotës totale.
Masa nuk kufizohet vetëm në Piemonte. Lëvizje të ngjashme priten së shpejti në rajonet e Lombardisë, Emilia-Romagna dhe Veneto – disa nga rajonet më ekonomikisht aktive dhe me shumë turistë në Europë. Qytete të tilla si Milano, Bolonja, Venecia, Verona dhe Brescia janë në epiqendër. Kjo do të thotë që miliona vizitorë, përfshirë shumë shqiptarë që vizitojnë këto destinacione çdo vit, do të duhet të dinë se çfarë lloj makine po ngasin.
Për ata që shkelin ndalimin, gjoba është vendosur në 168 euro, ndërsa në rast të një shkeljeje të përsëritur brenda dy viteve, leja e drejtimit do të pezullohet për 15 deri në 30 ditë. Autoritetet italiane kanë futur gjithashtu një sistem kufizimi kilometrazhi, duke lejuar që automjetet jashtë specifikimeve të qarkullojnë brenda zonave të kufizuara. Një Euro 4, për shembull, mund të udhëtojë deri në 10,000 kilometra në vit në të gjithë rajonin, por vetëm 1,800 kilometra në zonën e veçantë urbane.
Ky ndalim nuk erdhi papritur. Fillimisht ishte planifikuar për tetor 2023, por u shty dy herë pas ndërhyrjeve qeveritare dhe presionit nga prodhuesit e makinave dhe sindikatat. Zbatimi i tij përfundimtar ka peshë simbolike: edhe Italia, e cila rezistoi, po i nënshtrohet presionit për ajër më të pastër në qytete.
Nuk është i vetmi vend që lëviz në këtë drejtim. Në Bruksel, ndalimi i naftës në zonat me emetime të ulëta është tashmë në fuqi të plotë, me një gjobë deri në 350 euro. Shumë kryeqytete dhe megaqytete europiane kanë miratuar ose njoftuar masa të ngjashme – nga Parisi dhe Amsterdami në Londër dhe Madrid.
Greqia!
Republika e Greqisë ka një regjim të veçantë për naftën, për të cilin shumë nuk janë në dijeni ose janë indiferentë ndaj zbatimit. Që nga viti 2011, sipas ligjit 4030, qarkullimi i makinave të pasagjerëve me naftë Euro 4 dhe më të vjetra brenda prefekturave të Attikës dhe Selanikut është ndaluar. Ndalimi mbulon një pjesë të madhe të Attikës – nga Elefsina në Koropi dhe Varkiza – dhe zonat përkatëse përreth Selanikut.
Naftet Euro 5 dhe Euro 6 lejohen, me kusht që makina të ketë filtër funksional grimcash. Megjithatë, Euro 5 qarkullojnë në rrugën unazore të Athinës me sistemin çift-tek, ndërsa Euro 6 lejohen lirisht. Pavarësisht kuadrit legjislativ, kontrollet në praktikë nuk ekzistojnë, me rezultat që mijëra makina të vjetra me naftë – shumë prej të cilave janë importuar të dorës së dytë me deklarata të rreme – qarkullojnë ilegalisht në qendër të Athinës çdo ditë. Kushdo që kapet rrezikon një gjobë prej rreth 150 eurosh dhe heqjen e dokumenteve të regjistrimit për një muaj, ndërsa në rast aksidenti kompania e sigurimeve nuk është e detyruar të kompensojë.
Bashkimi Europian ka vendosur një afat deri në vitin 2035 për heqjen e plotë të makinave të reja me motorë me djegie të brendshme – një datë që Greqia e ka pranuar, pasi fillimisht kërkoi një zgjatje deri në vitin 2030. Në praktikë, kjo do të thotë që në Europë nga viti 2035 nuk do të shiten makina të reja me naftë ose benzinë, ndërsa flota ekzistuese do t’i nënshtrohet kufizimeve gjithnjë e më të rrepta.
Ajo që po ndodh sot në Italinë Veriore është vetëm fillimi i një reaksioni zinxhir që përfundimisht do të shkojë edhe në Greqi.
Me një nga flotat më të vjetra të makinave në Europë dhe miliona makina me naftë në rrugë, Greqia po përballet me një periudhë të vështirë tranzicioni. Pyetja nuk është më nëse do të vijnë ndalimet – por kur dhe sa të gatshëm do të jenë grekët kur ato të bëhen FAKT.
